Ktoś bliski mówi, że jest śledzony, słyszy głosy albo od kilku dni nie śpi, a ty próbujesz ustalić, czy wolno ci zrobić cokolwiek wbrew jego woli. Na to pytanie da się odpowiedzieć precyzyjnie, choć odpowiedź rzadko jest taka, jakiej rodzina oczekuje. Ta książka rozpisuje pierwsze trzydzieści dni: od pierwszej nocy w domu po tygodnie po wypisie.
Dla kogo jest ta książka
Dla kogoś, kto mieszka z tą osobą albo jest jej najbliższy i na kim w tej chwili leży organizacja. Zakładamy, że to pierwszy raz i że nikt w rodzinie nie ma za sobą takiej historii.
- Jeśli bliski od kilku dni nie śpi i mówi rzeczy, których nie da się skorygować żadnym argumentem.
- Jeśli wezwałeś pomoc, zespół porozmawiał dwadzieścia minut i odjechał bez pacjenta.
- Jeśli bliski jest dorosły, mieszka osobno i nie masz nad nim żadnej formalnej władzy.
- Jeśli słyszysz, że nic się nie da zrobić, bo nie ma jeszcze diagnozy.
- Jeśli bliski jest już w szpitalu, a ty nie wiesz, co dzieje się dalej.
- Jeśli został wypisany, czuje się lepiej i zaczyna mówić, że leczenie nie jest mu potrzebne.
- Jeśli w domu są dzieci albo starszy rodzic i musisz jednocześnie utrzymać dom w ruchu.
Co znajdziesz w środku
Dziewięć rozdziałów w kolejności zdarzeń, a nie tematów. Pierwsze trzy dotyczą tego, co widzisz, pierwszej nocy w domu i rozmowy z dyspozytorem numeru alarmowego; czwarty i piąty to szpital, przesłanki przyjęcia i pierwsze dni na oddziale. Dalej idą opieka poza szpitalem, tygodnie po wypisie, granica dla specjalisty i plan na trzydzieści dni.
- Sześć stanów, które wyglądają podobnie i wymagają czego innego, w tym ten, który leczy się na oddziale somatycznym.
- Jak rozmawiać z osobą w psychozie, nie spierając się z urojeniem i nie potakując mu.
- Co powiedzieć dyspozytorowi numeru alarmowego i w jakiej kolejności podać informacje.
- Dlaczego zespół czasem odjeżdża bez pacjenta i co znaczy w ustawie słowo „bezpośrednio”.
- Różnica między badaniem bez zgody a przyjęciem bez zgody, z numerami artykułów do samodzielnego sprawdzenia.
- Tryb wnioskowy przed sądem: kto może złożyć wniosek, jakie orzeczenie trzeba dołączyć i co się dzieje, gdy nie da się go uzyskać.
- Punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny: wejście bez skierowania, rozmowa w dniu zgłoszenia i możliwość przyjścia bez chorego.
- Notatka z chronologią, z której skorzysta lekarz w izbie przyjęć, i pytania, które warto mu zadać.
Czego w niej nie ma
Nie ma tu diagnozy ani listy objawów, po której rozstrzygniesz, co to jest, bo diagnozy nie stawia rodzina. Nie ma żadnej nazwy leku, dawki ani informacji, co komu podać; farmakoterapię prowadzi lekarz, a twoja rola sprowadza się do zadania mu właściwych pytań. Nie ma obietnicy, że da się kogoś przyjąć do szpitala wbrew jego woli. Nie ma też ubezwłasnowolnienia ani długiego leczenia schizofrenii, bo to osobne sytuacje.
Najczęstsze pytania
Jak zmusić dorosłą osobę do leczenia psychiatrycznego, jeśli nie chce się leczyć?
W polskim prawie nie ma procedury, którą rodzina uruchamia po to, żeby kogoś zabrano do szpitala dlatego, że jest chory i odmawia leczenia. Przyjęcie bez zgody przy bezpośrednim zagrożeniu ocenia lekarz po osobistym zbadaniu, a decyzja podlega kontroli sądu opiekuńczego z urzędu. Osobną drogą jest tryb wnioskowy, w którym orzeka sąd na wniosek małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, przedstawiciela ustawowego albo osoby sprawującej faktyczną opiekę.
Wezwałam pogotowie do brata w psychozie, a oni porozmawiali i odjechali. Dlaczego nic nie zrobili?
Przesłanką jest bezpośrednie zagrożenie oceniane w chwili badania, a nie to, że wczorajszy wieczór był dramatyczny. Osoba w psychozie potrafi przez dwadzieścia minut być spokojna i logiczna, i to właśnie te minuty lekarz ocenia. To nie jest lekceważenie ani nadużycie, tylko brzmienie ustawy. Zapytaj wtedy wprost, co musiałoby się wydarzyć, żeby przesłanka była spełniona, i gdzie jechać rano, a odpowiedź zapisz.
Bliski nie je, nie pije i nie dba o siebie, ale nikomu nie grozi. Czy to wystarczy do szpitala?
Do przyjęcia bez zgody w trybie bezpośredniego zagrożenia nie, bo tam liczy się zagrożenie własnego życia albo życia lub zdrowia innych osób. Niezdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych jest natomiast osobną przesłanką przy badaniu bez zgody i w trybie wnioskowym przed sądem. Dlatego warto opisać ją oddzielnie, z liczbą dni i konkretami, zamiast wtopić ją w ogólne stwierdzenie, że jest źle.
Gdzie iść po pomoc, jeśli nie ma zagrożenia, a stan bliskiego się pogarsza?
Wejściem do systemu jest punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny centrum zdrowia psychicznego właściwego dla adresu zamieszkania chorego. Nie potrzeba skierowania ani zapisu, rozmowa i wstępny plan są w dniu zgłoszenia, a w przypadkach pilnych pomoc ma być udzielona w ciągu siedemdziesięciu dwóch godzin. Możesz przyjść sam, bez chorego, o czym mało kto wie. Punkty działają w dni robocze, nie w nocy.
Brat trafił do szpitala bez zgody. Czy dowiem się, co się z nim dzieje?
Informacji o stanie zdrowia udziela się osobie upoważnionej przez pacjenta, więc bez takiego upoważnienia lekarz nie ma prawa z tobą rozmawiać. Sama procedura toczy się niezależnie od ciebie: przyjęcie zatwierdza lekarz kierujący oddziałem w ciągu czterdziestu ośmiu godzin, a sąd opiekuńczy jest zawiadamiany w ciągu siedemdziesięciu dwóch. Osoba przyjęta bez zgody ma z urzędu ustanowionego adwokata lub radcę prawnego, a w szpitalu działa rzecznik praw pacjenta szpitala psychiatrycznego.
Bliski wyszedł ze szpitala, twierdzi, że nic mu nie było, i przestaje brać leki. Co mogę zrobić?
Nie jesteś osobą, która pilnuje leczenia, a wejście w tę rolę kończy się zwykle awanturą i utratą jedynego kanału informacji, jaki masz. Działa co innego: nie spierać się o to, czy był chory, a uciążliwości leczenia kierować do lekarza, bo to rzeczy, które się modyfikuje. Reagujesz na fakty, nie na deklaracje: trzy noce bez snu są faktem i to na nie odpowiada się telefonem do poradni.
Znaczna część tego, co zmienia przebieg pierwszego epizodu, nie dzieje się w szpitalu ani w sądzie: dzieje się w tym, jak rozmawiasz i czy ktoś zapisał chronologię. Ta książka porządkuje przepisy i codzienność w kolejności, w jakiej się z nimi mierzysz.
