Ktoś bliski powiedział ci, że nie chce żyć, i od tej chwili wszystko inne przestało mieć znaczenie. Szukasz teraz odpowiedzi na pytanie, co robić, jak pomóc i czy w ogóle wolno ci zostawić tę osobę samą na godzinę. Ta książka jest napisana na trzy odcinki czasu: pierwszą godzinę, pierwszy tydzień i pierwszy miesiąc. Jest spokojna, bez dramatyzowania, bo w takiej sytuacji potrzebna jest kolejność działań, a nie kolejne emocje.
- 112 — numer alarmowy, gdy życie lub zdrowie jest zagrożone
- 800 70 2222 — Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całą dobę, bezpłatnie
- 116 123 — telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych, całą dobę, bezpłatnie
- 116 111 — telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całą dobę, bezpłatnie
- 800 12 00 02 — „Niebieska Linia”, przemoc domowa, całą dobę, bezpłatnie
- 800 12 12 12 — Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, całą dobę, bezpłatnie
Dla kogo jest ta książka
Dla osoby, która usłyszała takie zdanie od partnera, rodzica, dziecka albo przyjaciela i musi zdecydować, co dalej. Nie zakładamy, że masz przygotowanie psychologiczne ani że wiesz, jak działa system pomocy. Zakładamy, że jesteś zmęczony, przestraszony i że część rad, które słyszysz od innych, sobie przeczy. Książka porządkuje to, co należy do ciebie, i to, co należy do służb i do specjalistów.
- Jeśli bliska osoba powiedziała coś, co zabrzmiało jak rezygnacja z życia, a ty nie wiesz, jak to odczytać.
- Jeśli zastanawiasz się, czy dzwonić po pomoc już teraz, czy poczekać do rana.
- Jeśli osoba, o którą się boisz, odmawia kontaktu z lekarzem i z terapeutą.
- Jeśli chodzi o nastolatka i nie wiesz, jak rozmawiać, żeby się nie zamknął.
- Jeśli chodzi o starszego rodzica po stracie albo po diagnozie.
- Jeśli w rodzinie już był kryzys i boisz się, że wraca.
- Jeśli od tygodni jesteś jedyną osobą, która to udźwiga, i sam zaczynasz się osypywać.
Co znajdziesz w środku
Piętnaście rozdziałów uporządkowanych według czasu, a nie według teorii. Zaczynasz od tego, czego w pierwszej godzinie się nie robi, bo ta lista jest krótsza i pilniejsza. Potem masz rozmowę, kontakt ze służbami, wejście w leczenie i utrzymanie go przez kolejne tygodnie. Osobne rozdziały dotyczą odmowy pomocy, sytuacji nastolatka i osoby starszej oraz twojego własnego stanu. Język jest rzeczowy i pozbawiony patosu, bo w tej sytuacji to pomaga bardziej niż współczucie na papierze.
- Rozdział pierwszy: co konkretnie usłyszałeś i jak odróżnić zdanie rzucone w złości od sygnału wymagającego reakcji.
- Pierwsza godzina w dwóch rozdziałach — najpierw czego nie robić, potem co robić.
- Jasne kryteria: kiedy dzwoni się pod numer alarmowy bez dalszego zastanawiania.
- Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego za zgodą i bez zgody — jak wygląda procedura i kto ją uruchamia.
- Pierwszy tydzień: rozmowa dzień po dniu, ustalenie sieci wsparcia i uporządkowanie otoczenia.
- Pierwszy miesiąc: wejście w leczenie i to, co najczęściej powoduje jego przerwanie.
- Rozdział o odmowie pomocy i o tym, jakie możliwości pozostają, gdy dorosła osoba mówi nie.
- Cztery mity, rozdział o granicy kompetencji oraz plan działania do wydrukowania.
- Osobny rozdział o tobie: co robić ze zmęczeniem, poczuciem winy i własnym wsparciem.
Czego w niej nie ma
Nie ma tu żadnych opisów metod, szczegółów zdarzeń ani niczego, co mogłoby komukolwiek zaszkodzić — to była zasada przy pisaniu każdego rozdziału. Nie ma nazw leków ani dawek, bo o leczeniu decyduje lekarz. Nie ma diagnozowania na odległość i nie ma zdania, że jeśli zrobisz wszystko dobrze, to na pewno się uda; nikt uczciwy takiej gwarancji nie da. Nie ma też sensacyjnych historii ani cytatów, które miałyby poruszyć czytelnika. Jest natomiast kolejność działań, granica twojej roli i wyraźnie zaznaczony moment, w którym sprawa należy do służb i do specjalistów.
Najczęstsze pytania
Czy rozmowa o tym, że ktoś nie chce żyć, może pogorszyć sprawę?
Zapytanie wprost jest w praktyce pomagania uznawane za działanie chroniące, nie ryzykowne — milczenie zostawia osobę samą z tym, co myśli. Znaczenie ma sposób zadania pytania i to, co robisz z odpowiedzią. Rozdziały drugi i trzeci pokazują konkretne sformułowania.
Kiedy dzwonić pod 112, a kiedy szukać terapeuty?
Numer alarmowy jest od sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia — książka podaje wyraźne kryteria, przy których nie czeka się do rana. Poza nimi drogą jest kontakt z lekarzem, poradnią zdrowia psychicznego albo całodobowym telefonem wsparcia. Czwarty rozdział rozdziela te dwie ścieżki.
Czy można kogoś umieścić w szpitalu bez jego zgody?
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje taką możliwość w ściśle określonych sytuacjach i pod kontrolą sądu. To nie jest decyzja rodziny, tylko procedura z konkretnymi przesłankami. Piąty rozdział opisuje, kto ją inicjuje i jak przebiega.
Co robić, gdy bliski odmawia pomocy?
Odmowa dorosłej osoby ogranicza to, co możesz zrobić formalnie, ale nie znaczy, że nie zostaje nic. Pozostaje kontakt, obecność, rozmowa z jego lekarzem rodzinnym i przygotowanie się na moment, w którym zgoda się pojawi. Dziewiąty rozdział opisuje te możliwości bez udawania, że jest ich więcej.
Czy mogę zostawić tę osobę samą?
To zależy od stopnia zagrożenia, a książka podaje kryteria, na podstawie których się to ocenia, oraz sposób zorganizowania obecności innych osób na kolejne dni. Nie jest to ocena, którą ktokolwiek powinien podejmować w pojedynkę przez dłuższy czas. Szósty rozdział opisuje budowanie sieci.
Kto pomaga mnie, gdy ja pomagam?
Osoby towarzyszące w kryzysie same często kończą wyczerpane i to jest przewidywalne, nie oznaka słabości. Jedenasty rozdział mówi o rozłożeniu obciążenia, o rozmowie z własnym lekarzem i o tym, dlaczego nie da się być jedynym punktem oparcia przez miesiące.
W takiej sytuacji najbardziej pomaga wiedzieć, co należy do ciebie, a co do kogoś innego. Ta książka rozdziela te dwie rzeczy i pokazuje, gdzie po pomoc sięgnąć.
