Rodzic złamał biodro, a ty stoisz na szpitalnym korytarzu i masz podjąć decyzje, o których nic nie wiesz. Jedna osoba w rodzinie mówi, że w tym wieku lepiej nie operować, druga znalazła w internecie statystyki, a lekarz prosi o rozmowę, bo zabieg jest planowany na jutro rano. Ta książka rozpisuje pierwsze trzydzieści dni z perspektywy rodziny, od pierwszej doby w szpitalu po powrót do mieszkania.
Dla kogo jest ta książka
Dla dziecka, wnuka albo małżonka, który w tej sytuacji biega, dzwoni, dowozi dokumenty i organizuje resztę. Pisana z perspektywy rodziny, bo pacjent leży z bólem i zwykle nie jest w stanie prowadzić własnej sprawy.
- Jeśli rodzic jest w szpitalu i czekacie na kwalifikację do zabiegu.
- Jeśli usłyszeliście „złamanie szyjki kości udowej” i nie wiecie, czym różni się od krętarzowego.
- Jeśli rodzic mówi, że nie da się kroić, a wy nie wiecie, czy to decyzja, czy strach.
- Jeśli rodzic ma demencję i nie wiecie, kto w takim razie podpisuje zgodę.
- Jeśli po operacji zaczął mówić od rzeczy i nikt was o tym nie uprzedził.
- Jeśli padła data wypisu, a mieszkanie nie jest na powrót przygotowane.
- Jeśli w karcie wypisowej nie ma ani słowa o osteoporozie, choć to ona złamała tę kość.
Co znajdziesz w środku
Dziesięć rozdziałów w kolejności zdarzeń: od zdjęcia rentgenowskiego do trzydziestego dnia w domu. Pierwsze trzy dotyczą szpitala i pierwszego tygodnia po zabiegu, czwarty odmowy operacji, piąty i szósty wypisu oraz przygotowania mieszkania. Dalej idą trzydzieści dni w domu, profilaktyka kolejnego złamania, granica poradnika i plan do wydrukowania.
- Czym różni się złamanie szyjki od złamania okolicy krętarzowej i dlaczego u jednego pacjenta wstawia się protezę, a u drugiego nie.
- Dlaczego czas do operacji jest osobną sprawą i kiedy opóźnienie jest leczeniem, a kiedy zaniedbaniem.
- Jak rozpoznać, że upadek był objawem, a nie przyczyną, i dlaczego to zmienia całe postępowanie.
- Dwa upoważnienia z ustawy o prawach pacjenta, bez których usłyszysz tylko „nie mogę udzielić informacji”, oraz zasady zgody na zabieg.
- Osiem pytań zadawanych przed zabiegiem i siedem rzeczy, które muszą znaleźć się w karcie informacyjnej.
- Majaczenie pooperacyjne: jak często występuje i dlaczego obecność kogoś znajomego przy łóżku jest przy nim czynnością, a nie odwiedzinami.
- Przygotowanie mieszkania: trasa łóżko – toaleta, siedem liczb do zmierzenia, sprzęt na zlecenie i dofinansowanie przez powiat.
- Rozdział o drugim złamaniu: dlaczego złamanie niskoenergetyczne jest rozpoznaniem, a nie pechem, i co się po nim bada.
Czego w niej nie ma
Nie ma tu odpowiedzi na pytanie, czy operować twojego rodzica; zależy ona od typu złamania, od stanu serca, nerek i płuc oraz od jego własnej woli. Nie ma nazw leków, dawek ani schematów przyjmowania i odstawiania. Nie ma oceny decyzji zespołu ani obietnicy, że rodzic wróci do chodzenia. Jest natomiast to, o co zapytać i jakie są konsekwencje każdej z dróg.
Najczęstsze pytania
Mama ma osiemdziesiąt sześć lat i złamała szyjkę kości udowej. Czy w tym wieku w ogóle się operuje?
Wiek sam w sobie nie jest przeciwwskazaniem, a leczenie bez operacji rozważa się rzadko i wybiera się przy nim określone konsekwencje. Opracowania kliniczne mówią o operacji w ciągu czterdziestu ośmiu godzin od przyjęcia, jeśli stan pacjenta na to pozwala, bo wcześniejszy zabieg wiąże się z lepszymi wynikami leczenia i mniejszą częstością majaczenia. Kwalifikację prowadzi zespół, oceniając typ złamania i stan pacjenta.
Tata nie chce się zgodzić na operację. Czy rodzina może podpisać zgodę za niego?
Nie. Pacjent zdolny do świadomego wyrażenia woli decyduje sam, rodzina nie może uchylić jego odmowy, a lekarz nie może operować wbrew woli przytomnego pacjenta. Rozpoznana demencja nie odbiera tej zdolności automatycznie: ocenia się ją w odniesieniu do konkretnej decyzji i robi to lekarz, nie rodzina. Za odmową stoi zwykle strach albo wcześniejsze doświadczenie, więc rozmowa z lekarzem przy łóżku daje więcej niż przekonywanie statystyką.
Dzwonię na oddział i słyszę, że nie mogą mi udzielić informacji o stanie mamy. Co z tym zrobić?
Potrzebne są dwa osobne upoważnienia, często na tym samym druku: do informacji o stanie zdrowia, na podstawie art. 9 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, oraz do dokumentacji medycznej, na podstawie art. 26 tej samej ustawy. Zaznaczcie oba: pierwsze daje rozmowę, drugie kopię karty informacyjnej, potrzebną potem do rehabilitacji i wniosków. Jeśli rodzic jest przytomny i zorientowany, podpisuje sam, w każdej chwili, także po przyjęciu.
Po operacji babcia nie poznaje ludzi i mówi od rzeczy. Czy to już demencja?
To bywa majaczenie pooperacyjne, najczęstsze powikłanie po tej operacji u osób starszych; opracowania kliniczne podają od kilkunastu do ponad trzydziestu procent pacjentów, najczęściej z wcześniejszymi zaburzeniami poznawczymi. Zwykle jest to stan przemijający, a nie nowa choroba, i zgłasza się go zespołowi, bo ma swoje odwracalne przyczyny. Okulary, aparat słuchowy, światło dzienne, nawodnienie i obecność kogoś znajomego przy łóżku mają tu realne znaczenie.
Kiedy rozmawiać o rehabilitacji po złamaniu biodra?
Na oddziale, przed wypisem, a nie tydzień po powrocie do domu. Skierowanie wystawione przez lekarza oddziału jest najkrótszą drogą w systemie, a przy części świadczeń obowiązuje okno czasowe liczone od zdarzenia albo od operacji. Zapytaj wprost, czy jest wskazanie do rehabilitacji stacjonarnej i czy skierowanie może być wystawione z oddziału, a jeśli nie, to jaka forma jest wskazana i kto je wystawi.
Czy po złamaniu biodra trzeba coś zrobić z osteoporozą?
Złamanie bliższego końca kości udowej po upadku z wysokości własnego ciała jest złamaniem niskoenergetycznym i traktuje się je jako informację o stanie kości, a nie jako pech. Po takim zdarzeniu diagnostyka ma dwa cele: ocenić ryzyko kolejnego złamania i wykluczyć przyczyny wtórne, czyli choroby osłabiające kość. W kartach wypisowych temat bywa pominięty, więc warto zapytać jeszcze na oddziale, kto ma to poprowadzić dalej.
Pierwsze dwie doby i pierwsze trzydzieści dni po złamaniu biodra mają inną wagę niż przy innych złamaniach, a rzeczy wyglądające na drobiazgi drobiazgami tu nie są. Ta książka porządkuje to, co należy do rodziny: pytania, dokumenty, terminy i przygotowanie mieszkania. Reszta należy do zespołu, który widzi pacjenta.
