Masz rozpoznanie ADHD i nie wiesz, co się z nim właściwie robi po wyjściu z gabinetu. Albo masz na razie podejrzenie, a internet podsuwa testy, filmiki i miejsca, które postawią diagnozę w kwadrans. Ta książka rozkłada pierwsze dziewięćdziesiąt dni na kolejne odcinki i zaczyna od pytania, czy rozpoznanie stoi na solidnym gruncie.
Dla kogo jest ta książka
Dla osoby dorosłej, która dostała rozpoznanie ADHD albo jest w trakcie diagnostyki i chce wiedzieć, co z tym zrobić w praktyce. Punkt startu bywa różny: od świeżego papieru z poradni po podejrzenie, które narasta od kilku lat.
- Jeśli dostałeś rozpoznanie po trzydziestce i nie wiesz, od czego zacząć.
- Jeśli diagnozę postawiono ci w jedno popołudnie i masz wątpliwości, czy była rzetelna.
- Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD, ale nikt w rodzinie nie pamięta twojego dzieciństwa, a dokumenty dawno wyrzucono.
- Jeśli twoje systemy organizacji rozsypywały się już kilkanaście razy i nie wiesz dlaczego.
- Jeśli zastanawiasz się, czy powiedzieć o rozpoznaniu w pracy i co ci to realnie da.
- Jeśli w pierwszym tygodniu po diagnozie masz ochotę złożyć wypowiedzenie albo zakończyć związek.
- Jeśli ADHD kosztuje cię pieniądze: impulsywne zakupy, odsetki za przeoczone terminy, mandaty.
Co znajdziesz w środku
Dziesięć rozdziałów ułożonych tak, jak układają się pierwsze trzy miesiące. Pierwszy zamyka pytanie o pewność rozpoznania, drugi pokazuje, z czego składa się rzetelna diagnostyka, trzeci prowadzi przez pierwszy tydzień. Dalej idą leczenie, systemy, praca, relacje i pieniądze, a na końcu granica poradnika i plan rozpisany na dziewięćdziesiąt dni.
- Siedem stanów, które dają objawy nie do odróżnienia gołym okiem od ADHD, a postępuje się przy nich inaczej.
- Z czego składa się rzetelna ocena diagnostyczna, łącznie z długością wywiadu, o której mówią polskie rekomendacje.
- Czerwone flagi miejsc sprzedających rozpoznanie oraz sposób sprawdzenia osoby, u której się jest, w pięć minut.
- Jak zdobyć materiał z dzieciństwa, gdy świadectwa dawno wyrzucono, a rodzice niczego nie pamiętają.
- O co zapytać przed włączeniem leczenia i dlaczego część pytań na wizycie psychiatrycznej dotyczy serca.
- Dlaczego recepty na część leków stosowanych w ADHD podlegają innym zasadom niż zwykłe i co to znaczy w aptece.
- Czy masz obowiązek informować pracodawcę, kiedy to się opłaca i jak sformułować prośbę o konkretne dostosowanie.
- Rozdział o granicy poradnika oraz plan podzielony na cztery odcinki dziewięćdziesięciu dni, do wydrukowania.
Czego w niej nie ma
Nie ma tu nazw leków, dawek ani schematów przyjmowania i odstawiania. Dobór leczenia zależy od twojego serca, ciśnienia, snu, chorób współistniejących i tego, co jeszcze przyjmujesz, a książka żadnej z tych rzeczy nie widzi. Nie ma też diagnozy: rozpoznania nie stawia się z lektury. Nie ma niczego o ADHD u dziecka, o szkole ani o poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Najczęstsze pytania
Mam czterdzieści lat i wydaje mi się, że mam ADHD. Od czego w ogóle zacząć?
Rozpoznanie ADHD u osoby dorosłej stawia lekarz, w praktyce psychiatra, i skierowanie do niego nie jest potrzebne. Zanim pójdziesz, zbierz materiał: opisy konkretnych sytuacji z pracy i z domu, wszystko, co zostało z dzieciństwa, oraz relację kogoś, kto zna cię od lat. Jakość rozpoznania zależy od jakości wywiadu, a wywiad opiera się na tym, co przyniesiesz.
Czy test na ADHD z internetu coś znaczy?
Najczęściej używane narzędzie przesiewowe u dorosłych ma w wersji skróconej sześć pytań i zajmuje dwie, trzy minuty. Wynik dodatni znaczy tylko tyle, że warto sprawdzić dalej; przesiew jest z założenia skonstruowany tak, żeby wyłapywać za dużo osób, a nie żeby rozstrzygać. Nie istnieje badanie krwi ani obraz mózgu, które potwierdzałyby albo wykluczały ADHD u dorosłego.
Zdiagnozowali mnie po dwudziestu minutach rozmowy online. Czy to jest wiarygodna diagnoza?
Polskie rekomendacje mówią o wywiadzie trwającym co najmniej dziewięćdziesiąt minut, o sięgnięciu do materiału z dzieciństwa, o ocenie stanów współistniejących i, jeśli to możliwe, o relacji osoby bliskiej. Krótka rozmowa oparta wyłącznie na twoim opisie samego siebie z jednego popołudnia to po prostu inny produkt. Druga opinia jest w takiej sytuacji normalną praktyką, a nie podważaniem kolegi po fachu.
Czy muszę powiedzieć pracodawcy, że mam ADHD?
Nie musisz. Informacja o rozpoznaniu należy do danych o stanie zdrowia, a pracodawca może żądać wyłącznie danych wymienionych w Kodeksie pracy, na której to liście rozpoznania nie ma. Warto oddzielić dwie rzeczy: ujawnienie diagnozy i prośbę o konkretne dostosowanie sposobu pracy. O to drugie można poprosić bez tego pierwszego.
Czy ADHD u dorosłego daje orzeczenie o niepełnosprawności?
Samo rozpoznanie nie jest równoznaczne z niepełnosprawnością i nie daje orzeczenia automatycznie. Orzeczenie wydaje na wniosek powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, oceniając nie tyle rozpoznanie, ile stopień naruszenia sprawności organizmu i wynikające z niego ograniczenia w pracy i w rolach społecznych. Wyniku nikt uczciwie nie zagwarantuje, a od orzeczenia przysługuje odwołanie.
Ile się czeka na diagnozę ADHD na NFZ i czy da się to skrócić?
Terminy w poradniach zdrowia psychicznego bywają odległe, ale do psychiatry zapisujesz się sam, bez skierowania. Krótszą drogą bywa punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny w centrum zdrowia psychicznego, do którego przychodzi się bez zapisu, w godzinach pracy w dni robocze. Adresy i placówki z najkrótszymi terminami wskaże bezpłatna, całodobowa Telefoniczna Informacja Pacjenta NFZ pod numerem 800 190 590.
Rozpoznanie porządkuje przeszłość, ale samo z siebie niczego nie zmienia i nie działa wstecz. To, co realnie zmienia się przez trzy miesiące, zależy od tego, czy diagnoza stoi solidnie i czy zamiast sześciu systemów naraz powstanie jeden, który przetrwa dłużej niż dwa tygodnie. Ta książka rozpisuje ten okres na odcinki i mówi, co w którym z nich się kończy.
